به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شهرداری رفسنجان؛دکتر حامد مظاهریان در نخستین نشست از سلسله نشست های مسئله محور همایش حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری که با موضوع (شکاف ضوابط و مقررات موجود با بومی گرایی، هویت شهری و الزامات اقلیمی) که در سالن شهید پرتوی برگزار شد، اظهار کرد: هم‌افزایی میان دانشگاهیان و مدیران اجرایی، حلقه‌ای کمیاب در کشور است؛ چراکه مدیران اجرایی معمولاً درگیر مسائل روزمره و حل بحران‌ها هستند و دانشگاهیان نیز بیشتر درگیر نظریه و تولید ایده‌اند.

وی افزود: پیش از این تصور می‌کردم مشکل اصلی، فاصله میان دانشگاه و مدیران اجرایی است، اما زمانی که در مسئولیت‌های دولتی حضور پیدا کردم، متوجه شدم بخشی از این مسئله متوجه خود دانشگاهیان است؛ ما در حوزه نظریه‌پردازی و تولید ایده برای حل مسائل واقعی کشور، مسئولیت بیشتری بر عهده داریم.

رئیس دانشکدگان هنرهای زیبای دانشگاه تهران ادامه داد: فرصت‌هایی که شهرداری‌ها برای گفت‌وگو با دانشگاهیان فراهم می‌کنند باید مغتنم شمرده شود و این ارتباط باید دوطرفه باشد؛ مدیران اجرایی مسائل واقعی شهر را مطرح کنند و دانشگاهیان نیز با تکیه بر مسئولیت اجتماعی دانشگاه و رویکرد دانشگاه نسل سوم و چهارم، برای این مسائل پاسخ‌های کاربردی ارائه دهند.

بومی‌سازی به معنای بازگشت به گذشته نیست

مظاهریان با اشاره به مفهوم بومی‌سازی در معماری و شهرسازی گفت: هدف ما از بومی‌سازی نباید بازگشت به گذشته و تکرار فرم‌های تاریخی باشد، بلکه باید به سمت ایجاد شهرهایی زمینه‌گرا حرکت کنیم؛ شهرهایی که بتوانند به اقلیم، نیازها و هویت محلی پاسخ دهند.

وی با طرح این پرسش که «چه چیزی یک شهر را متعلق به یک مکان می‌کند؟» افزود: وقتی چشم خود را می‌بندیم و خود را در کرمان، سیرجان، یزد یا یکی از شهرهای اصفهان تصور می‌کنیم، چه عواملی باعث تفاوت این شهرها با یکدیگر می‌شود؟ صرفاً استفاده از چند عنصر تاریخی، مصالح یا الگو نمی‌تواند هویت یک شهر را شکل دهد؛ بلکه مجموعه‌ای از عوامل باید در شکل‌گیری و قوام هویت شهری نقش داشته باشند.

قوانین کوچک، تأثیرات بزرگ بر شکل شهرها دارند

رئیس دانشکدگان هنرهای زیبای دانشگاه تهران با اشاره به تأثیر قوانین و ضوابط شهری بر شکل‌گیری هویت شهرها بیان کرد: ضوابط برای ایجاد نظم در شهر ضروری هستند، اما همین قوانین می‌توانند در بلندمدت رفتار مردم و در نهایت شکل شهر را تغییر دهند.

مظاهریان با اشاره به نمونه‌هایی از قوانین مالیاتی در اروپا گفت: در آمستردام قانونی وجود داشت که مالیات خانه‌ها بر اساس عرض آن‌ها تعیین می‌شد و همین قانون ساده باعث شد خانه‌ها در طول زمان باریک‌تر و کشیده‌تر شوند و در نهایت یکی از عناصر هویتی شهر آمستردام یعنی خانه‌های باریک شکل بگیرد.

وی ادامه داد: در انگلستان نیز مالیات بر اساس تعداد پنجره‌ها وضع شد و مردم برای کاهش مالیات، پنجره‌های خانه‌ها را مسدود کردند. این نمونه‌ها نشان می‌دهد یک قانون که شاید در یک یا دو خط نوشته شود، می‌تواند در بلندمدت تأثیر بسیار بزرگی بر رفتار مردم و سیمای شهر داشته باشد.

قانون ۶۰ به ۴۰ و یکسان‌سازی شهرهای ایران

مظاهریان با اشاره به ضابطه ۶۰ به ۴۰ در ساخت‌وسازهای شهری ایران گفت: در بخش زیادی از شهرهای ایران، ۶۰ درصد زمین امکان ساخت دارد و ۴۰ درصد به فضای باز اختصاص پیدا می‌کند و ساختمان نیز بر اساس یک قاعده مشخص در زمین قرار می‌گیرد.

وی افزود: همین قاعده ساده طی حدود ۶۰ سال گذشته بر شکل شهرهای ایران تأثیر گذاشته است. در حالی که ایران دارای اقلیم‌های بسیار متنوعی است، نمی‌توان یک ضابطه واحد را برای تبریز، کرمان، یزد و بندرعباس به یک شکل اجرا کرد.

رئیس دانشکدگان هنرهای زیبای دانشگاه تهران تأکید کرد: ما کمبود ضابطه نداریم؛ در شهرداری‌ها قوانین بسیار زیادی درباره سطح اشغال، ارتفاع، عقب‌نشینی، تعداد طبقات، پارکینگ و موارد دیگر وجود دارد، اما چیزی که غایب است ضوابطی است که بتواند «کیفیت» و «مزیت کیفی» برای شهر ایجاد کند.

هویت شهری با اضافه کردن قوس و آجر به نما ایجاد نمی‌شود

مظاهریان با انتقاد از نگاه سطحی به مفهوم هویت شهری گفت: هویت شهری صرفاً با اضافه کردن چند عنصر به نمای ساختمان ایجاد نمی‌شود. اینکه تصور کنیم با اضافه کردن قوس، آجر یا عناصر تاریخی به نما، مسئله هویت حل شده است، ساده‌سازی یک موضوع پیچیده است.

وی افزود: تا زمانی که به شیوه زندگی مردم توجه نکنیم و هویت را از درون زندگی شهروندان و خود شهر استخراج نکنیم، این اقدامات نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

ضوابط شهری باید به اقلیم، فرهنگ و زندگی مردم توجه کنند

مظاهریان گفت: هنگام طراحی یک بنا باید پرسید این بنا در چه اقلیمی قرار دارد، الگوی زندگی مردم چیست، حافظه تاریخی مکان چه ویژگی‌هایی دارد، اقتصاد محلی چگونه عمل می‌کند، منظر موجود چه ویژگی‌هایی دارد و چه مصالح و فناوری‌هایی با آن مکان سازگار است.

وی مهم‌ترین پرسش در طراحی را این دانست که «چه چیزی را نباید از این مکان حذف کنیم؟» و افزود: هر مکان، خاطرات، زندگی و انسان‌هایی دارد که باید در فرآیند طراحی مورد توجه قرار گیرند.

وی تأکید کرد: هدف ما باید حرکت از «ضوابط ایستا» به سمت «ضوابط زمینه‌گرا» باشد؛ ضوابطی که در آن اقلیم، توپوگرافی، فرهنگ، اقتصاد محلی، حافظه تاریخی و الگوی زندگی مردم مورد توجه قرار گیرد.

چهار لایه برای حرکت به سمت آینده

رئیس دانشکدگان هنرهای زیبای دانشگاه تهران با اشاره به چهار لایه مهم در نظام مقررات شهری گفت: نخستین لایه، تأمین نیازهای پایه شامل ایمنی، سلامت، دسترسی و حقوق مردم است؛ لایه دوم به مسائل اقلیمی اختصاص دارد؛ لایه سوم، هویت و زمینه تاریخی و فرهنگی شهر را دربرمی‌گیرد و لایه چهارم نیز نوآوری است که می‌تواند سه لایه دیگر را در کنار یکدیگر قرار داده و برای شهر ارزش جدید خلق کند.

مظاهریان با اشاره به خلأ توجه کافی به مسائل اقلیمی در مقررات شهری اظهار کرد: آیا در زمان صدور پروانه، جهت‌گیری بنا، میزان بازشوها، تابش خورشید، سایه‌اندازی، تداوم شبکه سبز، مصالح و رنگ سطوح شهری و حتی رابطه فرم بلوک و عرض معبر با جریان هوا و تابش بررسی می‌شود؟ بخش قابل توجهی از این موارد هنوز در قالب ضوابط الزام‌آور وارد فرآیند ساخت‌وساز نشده‌اند.

بومی‌سازی یعنی استفاده از فناوری جدید با حفظ هویت

وی با تأکید بر اینکه بومی‌گرایی به معنای تکرار گذشته نیست، گفت: اگر معماران بزرگ گذشته امروز حضور داشتند، لزوماً همان مسجد یا همان گنبد و مناره را دوباره نمی‌ساختند؛ بلکه متناسب با مصالح، فناوری و نیازهای جدید طراحی می‌کردند.

مظاهریان شهر «مصدر» در امارات را نمونه‌ای از تلفیق فناوری‌های جدید با مفاهیم بومی دانست و افزود: در این شهر از فناوری‌های نوین و انرژی خورشیدی استفاده شده، اما در طراحی آن به اقلیم و مفاهیم معماری منطقه نیز توجه شده است. حتی بادگیرهای ایرانی با فناوری جدید بازطراحی شده‌اند و از منطق آن‌ها برای ایجاد آسایش در مقیاس شهری استفاده شده است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تمام ضوابط و مقررات شهری باید در خدمت انسان، حرکت در شهر و ایجاد حس تعلق قرار گیرند. هدف نهایی این است که فضاهای شهری علاوه بر داشتن عملکرد، بتوانند به مقصدی برای حضور، زندگی و سفر مردم تبدیل شوند.

نخستین همایش علمی حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری: هم افزایی راهبردی برندینگ و‌مدیریت شهری از سوی شهرداری رفسنجان و دانشگاه ولی عصر در مهر ماه سال جاری در رفسنجان برگزار می شود.