به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شهرداری رفسنجان، پروفسور حسین حاتمی‌نژاد، استاد جغرافیا دانشگاه تهران، در دومین نشست از سلسله‌نشست‌های مسئله‌محور همایش حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری با موضوع «حکمروایی خوب و برندسازی شهری»، بر ضرورت مشارکت واقعی مردم در تصمیم‌گیری‌های شهری تأکید کرد و گفت: مردم صاحبان اصلی پروژه‌های شهری هستند و مدیریت شهری باید به جای «کار برای مردم»، «با مردم» کار کند.

حاتمی‌نژاد در این نشست با اشاره به رویکردهای جدید برنامه‌ریزی شهری اظهار کرد: در حوزه برنامه‌ریزی، دو رویکرد «Community Planning» و «Collaborative Planning» مطرح است که در هر دو، ارتباط با مردم و مشارکت آنها در فرآیند برنامه‌ریزی اهمیت دارد.

وی افزود: در این مدل‌ها باید مردم را در جریان پروژه قرار داد، آنها را ساماندهی کرد و از ابتدا در فرآیند تصمیم‌گیری و اجرای پروژه‌ها مشارکت داد؛ چراکه مردم صاحبان اصلی پروژه‌های شهری هستند.

این استاد دانشگاه تهران تصریح کرد: ما نباید برای مردم کار کنیم، بلکه باید با مردم کار کنیم و اجازه دهیم آنها در شکل‌گیری، تصمیم‌گیری و اجرای فعالیت‌های شهری نقش داشته باشند.

حاتمی‌نژاد با تأکید بر اینکه حکمرانی خوب بدون مشارکت شهروندان محقق نمی‌شود، گفت: حکمرانی یعنی مردم را جدی ببینیم. مردم باید ناظر بر عملکرد ما باشند و شفافیت در عملکرد مدیریت شهری وجود داشته باشد.

وی عدالت اجتماعی، برابری فرصت‌ها، مشارکت مردمی، کرامت انسانی، شفافیت، پاسخگویی و کارایی را از شاخص‌های حکمرانی خوب دانست و افزود: شهروندان باید بدانند منابع عمومی چگونه تأمین و چگونه هزینه می‌شود و مدیریت شهری باید در برابر مردم پاسخگو باشد.

قانون باید عادلانه اجرا شود

حاتمی‌نژاد با تأکید بر ضرورت اجرای عادلانه قانون اظهار کرد: قانون نباید به گونه‌ای اعمال شود که اقشار ضعیف و کم‌برخوردار بیش از دیگران متضرر شوند.

وی افزود: نمی‌توان با فردی که به دلیل نداشتن سرمایه کافی در کنار خیابان بساط کرده است، بدون توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی او برخورد کرد. عدالت اقتضا می‌کند که قانون نسبت به همه شهروندان به شکل عادلانه اجرا شود.

این استاد دانشگاه تهران همچنین بر ضرورت شفافیت و شایسته‌سالاری در مدیریت شهری تأکید کرد و گفت: نباید مدیریت شهری بر اساس تعلقات گروهی، منطقه‌ای یا جناحی اداره شود؛ بلکه شایستگی، تخصص و منافع عمومی باید ملاک تصمیم‌گیری باشد.

رفسنجان ظرفیت تبدیل‌شدن به «شهر برند» جهانی را دارد

حاتمی‌نژاد در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی و هویتی رفسنجان اظهار کرد: رفسنجان ظرفیت آن را دارد که به یک «شهر برند» در عرصه جهانی تبدیل شود و پسته می‌تواند یکی از مهم‌ترین پایه‌های این برند باشد.

وی افزود: با بسته‌بندی مناسب، برندسازی، تبلیغات و حضور در عرصه‌های بین‌المللی می‌توان ظرفیت پسته رفسنجان را به یک برند جهانی تبدیل کرد و اقتصاد محلی را نیز تقویت کرد.

حاتمی‌نژاد بر ضرورت کاهش وابستگی اقتصاد به منابع محدود تأکید کرد و گفت: باید ظرفیت‌های بومی هر منطقه را فعال کنیم و اجازه دهیم شهرها و مناطق بر توانمندی‌های خود تکیه کنند.

فقر شهری و سکونتگاه‌های غیررسمی؛ مسئله‌ای فراتر از کالبد شهر

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گسترش حاشیه‌نشینی و سکونتگاه‌های غیررسمی گفت: بخش قابل توجهی از حاشیه‌نشینان را فقرا، بیکاران شهری و عمدتاً روستاییان کم‌برخورداری تشکیل می‌دهند که با امید دستیابی به زندگی بهتر به شهرها مهاجرت کرده‌اند.

این استاد دانشگاه تهران افزود: پایین بودن پایگاه اقتصادی، نداشتن شغل و مهارت‌های فنی باعث می‌شود بخشی از این افراد نتوانند وارد اقتصاد رسمی شهر شوند و در نهایت به سکونتگاه‌های غیررسمی و حاشیه شهرها رانده شوند.

حاتمی‌نژاد تأکید کرد: حاشیه‌نشینی تنها یک مسئله کالبدی نیست، بلکه ریشه‌های اقتصادی، اجتماعی و انسانی دارد و برنامه‌ریزی شهری باید این ابعاد را همزمان مورد توجه قرار دهد.

هشدار نسبت به «اعیان‌سازی» در طرح‌های نوسازی

وی با اشاره به اجرای طرح‌های بهسازی و نوسازی شهری اظهار کرد: اگر این طرح‌ها بدون مشارکت ساکنان اجرا شوند، ممکن است در نهایت به خروج ساکنان اصلی از محله و ورود صاحبان سرمایه منجر شوند.

حاتمی‌نژاد این فرآیند را با مفهوم «Gentrification» یا اعیان‌سازی مرتبط دانست و گفت: ممکن است طرحی با عنوان بهسازی و نوسازی اجرا شود، اما در نتیجه آن، ساکنان اصلی محله توان ماندن در محل زندگی خود را از دست بدهند و جای آنها را صاحبان سرمایه و پیمانکاران بگیرند.

وی تصریح کرد: اگر قرار است در منطقه‌ای از رفسنجان طرح بهسازی و نوسازی اجرا شود، باید از ابتدا برای مردم توضیح داده شود که چه اتفاقی قرار است رخ دهد و چه تضمینی برای حفظ حقوق ساکنان اصلی وجود دارد.

مدل‌های شهری باید با شرایط جامعه بومی‌سازی شوند

حاتمی‌نژاد با اشاره به تجربه‌های جهانی در حوزه «Regeneration» یا بازآفرینی شهری گفت: نمی‌توان مدل‌های شهری را بدون شناخت مبانی و شرایط اجتماعی و فرهنگی آنها از کشورهای دیگر وارد و عیناً اجرا کرد.

وی افزود: تجربه‌های جهانی می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد، اما باید این تجربه‌ها با شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تاریخی جامعه ایران تطبیق داده و بومی‌سازی شود.

این استاد دانشگاه تهران بر ضرورت مشارکت اجتماعی در پروژه‌های شهری تأکید کرد و گفت: مردم باید از ابتدا بدانند چه اتفاقی قرار است در محله آنها رخ دهد و در تصمیم‌گیری درباره آینده محل زندگی خود نقش داشته باشند.

عدالت فضایی؛ جوان رفسنجانی باید از فرصت برابر برخوردار باشد

حاتمی‌نژاد عدالت اجتماعی و عدالت فضایی را از ارکان حکمرانی خوب دانست و اظهار کرد: اگر قرار است رفسنجان را «شهر عادل» بدانیم، باید هر چیزی در جای خودش قرار داشته باشد و هر شهروند فرصت عادلانه‌ای برای فعالیت و پیشرفت داشته باشد.

وی افزود: نباید جوان رفسنجانی بیکار باشد، در حالی که در مجموعه‌های اقتصادی و معدنی مرتبط با منطقه، نیروهایی از شهرهای دیگر مشغول فعالیت باشند. منافع اقتصادی هر منطقه باید به مردم همان منطقه نیز برسد.

حاتمی‌نژاد ادامه داد: توسعه شهری زمانی پایدار خواهد بود که در کنار توسعه اقتصادی، عدالت اجتماعی، عدالت فضایی و فرصت‌های برابر نیز مورد توجه قرار گیرد.

مدیریت مالی سالم و اخلاق‌مداری؛ ضرورت حکمرانی شهری

وی مدیریت مالی سالم، شفافیت و مقابله با فساد را از الزامات توسعه پایدار شهری عنوان کرد و گفت: توسعه پایدار بدون مدیریت مالی سالم و اخلاق‌مداری در مدیریت امکان‌پذیر نیست.

این استاد دانشگاه تهران با اشاره به آموزه‌های حکمرانی در نامه امام علی(ع) به مالک اشتر اظهار کرد: مسئولان باید خود را خدمتگزار مردم بدانند و عدالت، رعایت حقوق شهروندان و منافع عمومی را در تصمیم‌گیری‌های خود مورد توجه قرار دهند.

حاتمی‌نژاد در پایان تأکید کرد: حکمرانی خوب زمانی شکل می‌گیرد که مردم در تصمیم‌گیری‌ها حضور داشته باشند، حقوق شهروندی رعایت شود، عدالت اجتماعی و فضایی مورد توجه قرار گیرد و مدیریت شهری به جای تصمیم‌گیری برای مردم، در کنار مردم و با مشارکت آنها عمل کند.

گفتنی است نخستین همایش علمی «حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری: هم‌افزایی راهبردی برندینگ و مدیریت شهری» از سوی شهرداری رفسنجان و دانشگاه ولی‌عصر(عج) در مهرماه سال جاری در رفسنجان برگزار می‌شود.