به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی شهرداری رفسنجان، پنجمین نشست از سلسله‌نشست‌های تخصصی و مسئله‌محور همایش ملی «حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری» با موضوع «چالش‌های زیست‌محیطی شهری» برگزار شد و دکتر فرشاد فتحیان، دانشیار مهندسی منابع آب و عضو هیئت علمی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان، در این نشست به بررسی وضعیت منابع آبی کشور و چالش‌های دشت رفسنجان پرداخت.

فتحیان با بیان اینکه مسئله آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی کشور است، گفت: بحران منابع آب تنها یک مسئله محیط‌زیستی نیست، بلکه با معیشت، اقتصاد، مسائل اجتماعی و آینده سکونتگاه‌ها ارتباط مستقیم دارد و باید منابع آب را در تعامل با نظام اجتماعی و اقتصادی مورد توجه قرار داد.

وی با اشاره به شرایط اقلیمی ایران، پایین بودن میزان بارندگی و وابستگی بخش قابل توجهی از کشور به منابع آب زیرزمینی را از عوامل تشدیدکننده بحران دانست و اظهار کرد: در بسیاری از دشت‌های کشور برداشت از منابع آب از ظرفیت طبیعی تجدیدپذیری فراتر رفته و پیامد آن، افت سطح آب زیرزمینی، فرونشست زمین و در برخی مناطق شکل‌گیری فروچاله‌هاست.

عضو هیئت علمی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان با اشاره به پیامدهای اجتماعی کاهش منابع آب افزود: کاهش دبی و کیفیت آب می‌تواند معیشت کشاورزان را تحت تأثیر قرار دهد و به خشک‌شدن باغ‌ها، کاهش تولید، افزایش هزینه‌های کشاورزی، بیکاری، مهاجرت و شکل‌گیری تنش‌های اجتماعی منجر شود.

فتحیان در ادامه با تشریح وضعیت دشت رفسنجان گفت: این منطقه از نظر اقلیمی در محدوده‌ای خشک با میزان بارندگی پایین قرار دارد و بررسی داده‌های پایش منابع آب زیرزمینی نشان می‌دهد که سطح آبخوان دشت رفسنجان طی چند دهه با افت قابل توجهی مواجه بوده است.

وی ادامه داد: تداوم برداشت مازاد از آبخوان، توسعه چاه‌ها و افزایش وابستگی بخش کشاورزی به منابع زیرزمینی، فشار قابل توجهی بر ذخایر آب وارد کرده و در کنار آن، هزینه‌های حفر و کف‌شکنی چاه‌ها، تعمیر تجهیزات و اصلاح خاک نیز برای بهره‌برداران افزایش یافته است.

این استاد دانشگاه همچنین به ابعاد کیفی منابع آب اشاره کرد و گفت: در بررسی وضعیت آب رفسنجان نباید تنها شاخص‌های عمومی کیفیت آب مورد توجه قرار گیرد، بلکه موضوعاتی مانند آرسنیک، فلوراید، فلزات سنگین و باقی‌مانده سموم کشاورزی نیز باید به‌صورت جدی بررسی و پایش شود.

فتحیان با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره کیفیت منابع آب دشت رفسنجان اظهار کرد: در برخی مطالعات، میزان آرسنیک در آب زیرزمینی دشت رفسنجان بالاتر از حد مجاز گزارش شده و این مسئله ضرورت توجه جدی‌تر به پایش کیفیت منابع آب و شناسایی منشأ آلاینده‌ها را نشان می‌دهد.

وی یکی دیگر از چالش‌های دشت رفسنجان را تغییرات گسترده کاربری زمین عنوان کرد و افزود: توسعه شهری و افزایش سطوح نفوذناپذیر، در کنار تغییرات ایجادشده در سطح دشت و کاهش امکان نفوذ آب، می‌تواند بر الگوی رواناب و تشدید خطر آب‌گرفتگی و سیلاب در شهر تأثیرگذار باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه ولی‌عصر(عج) رفسنجان با تأکید بر اینکه حل بحران آب تنها با اقدامات فنی امکان‌پذیر نیست، گفت: راهکارهای احیای دشت رفسنجان باید مجموعه‌ای از اقدامات مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی را دربرگیرد و در این مسیر، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف ضروری است.

وی، ایجاد ارتباط مؤثر میان سازمان‌ها، نهادهای مدنی، تشکل‌ها، بهره‌برداران و سایر ذی‌نفعان را از الزامات مدیریت منابع آب دانست و خاطرنشان کرد: آب و کشاورزی باید در یک چارچوب یکپارچه دیده شوند و تصمیم‌گیری درباره منابع آب با مشارکت ذی‌نفعان و بر مبنای داده‌های دقیق و مطالعات علمی انجام شود.

فتحیان همچنین بر استفاده از سازوکارهای اقتصادی برای تشویق به کاهش مصرف آب و مشارکت بهره‌برداران در احیای آبخوان‌ها تأکید کرد و گفت: تجربه برخی مناطق در جهان نشان می‌دهد که استفاده از ابزارهای اقتصادی، مشارکت ذی‌نفعان و ایجاد سازوکارهای مدیریت مشترک می‌تواند در کاهش برداشت و احیای منابع آب زیرزمینی مؤثر باشد.

وی در پایان تأکید کرد: عبور از بحران آب در رفسنجان نیازمند نگاه بلندمدت، مدیریت یکپارچه، هماهنگی قوانین و دستگاه‌ها، مشارکت ذی‌نفعان و حرکت از مدیریت بخشی به سمت حکمرانی یکپارچه منابع آب است.