از مدیریت هوشمند و سرمایه انسانی توسعه‌محور تا بلوغ شهروندی

دکتر محسن ارسلان، عضو هیات علمی دانشگاه ولی عصر

شهرها همیشه از کمبود منابع آسیب نمی‌بینند، گاه توسعه آنجا متوقف می‌شود که مسئله درست شناخته نمی‌شود، تصمیم خوب شکل نمی‌گیرد، دانش به عمل راه نمی‌یابد و شهروند از ساختن آینده کنار می‌ماند.

اینجاست که «حکمرانی خردمندانه» از یک مفهوم دانشگاهی فراتر می‌رود و به ضرورتی برای زندگی امروز و آینده شهر تبدیل می‌شود.

*در منطق مدیریت نوین، حکمرانی زمانی خردمندانه است که دانش را به خط‌مشی، خط‌مشی را به اقدام و اقدام را به ارزش عمومی و بهبود زندگی مردم پیوند دهد*

ازاین‌رو، اعتبار مدیریت را نمی‌توان تنها با شمار پروژه‌ها، مصوبات و گزارش‌ها سنجید؛ معیار اصیل‌تر، کیفیت تغییری است که تصمیم‌ها در زندگی مردم و آینده شهر می‌آفرینند.

مدیریت هوشمند نیز صرفاً برخورداری از فناوری، داده و هوش مصنوعی نیست. هوشمندی از جایی آغاز می‌شود که مدیر بتواند مسئله را پیش از بحران ببیند از داده بینش بسازد

صدای جامعه را بشنود

آینده را در تصمیم امروز وارد کند

و پیامد تصمیم خویش را بسنجد.

*اما هیچ خط‌مشی هوشمندی با سرمایه انسانی ایستا به مقصد نمی‌رسد*

شهر آینده به منابع انسانی توسعه‌محور نیاز دارد، مدیران و کارکنانی مسئله‌شناس، یادگیرنده، داده‌فهم، گفت‌وگومحور و پاسخ‌گو که مأموریت خود را نه صرفاً اجرای فرایند، بلکه خلق ارزش عمومی برای شهر و شهروند بدانند.

و ضلع دیگر این معماری، شهروند است.

*حکمرانی خردمندانه نه با «مدیر همه‌کاره» ساخته می‌شود و نه با «شهروند تماشاگر»*

مدیر باید شنیدن، پاسخ‌گویی و مشارکت‌دادن را بیاموزد، و شهروند نیز از مرز مطالبه‌گری صرف عبور کند و به مشارکت آگاهانه و مسئولانه برسد.

شهر، حاصل کیفیت پیوند میان مدیریت، دانش، نهادها و مردمی است که در آن زندگی می‌کنند.

از همین منظر

*برگزاری نخستین کنفرانس ملی حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری، در روزهای ۱۵ و ۱۶ مهرماه ۱۴۰۵ در رفسنجان* می‌تواند فراتر از یک رویداد علمی، مجالی برای نزدیک‌ترشدن دانشگاه، مدیریت شهری، متخصصان، کنشگران اقتصادی و اجتماعی و جامعه شهروندی و اندیشیدن به مسائل واقعی شهر باشد.

پیش‌نشست‌های مسئله‌محور این کنفرانس نیز زمانی ارزش حقیقی می‌یابند که پرسش دانشگاه را به دغدغه جامعه، دانش تخصصی را به خط‌مشی و خط‌مشی را به اقدام مؤثر پیوند دهند؛ تا کنفرانس نه پایان چند نشست، بلکه آغاز یک فرایند یادگیری، گفت‌وگو و مسئله‌گشایی شهری باشد.

از دانشگاهیان، مدیران، متخصصان، فعالان اقتصادی و اجتماعی، جوانان و همه شهروندان دغدغه‌مند دعوت می‌کنیم از این فرصت استقبال کنند، نه فقط برای شنیدن، بلکه برای پرسیدن، نقدکردن، ایده‌دادن و شریک‌شدن در ساختن راه‌حل.

زیرا حکمرانی خردمندانه، پیش از آنکه محصول یک ساختار باشد، نشانه بلوغ یک جامعه در اندیشیدن، گفت‌وگوکردن و مسئولیت‌پذیرفتن برای آینده خویش است.

و شاید تلنگر اصلی همین باشد:

*برای شهر بهتر، تنها از مدیران نپرسیم «چه کرده‌اید؟*

گاه از خود نیز بپرسیم:

*«سهم من در بهترشدن شهرم چیست؟»*

معماری توسعه از همین پیوند شکل می‌گیرد:

انسان توانمند، مدیریت هوشمند می‌آفریند

مدیریت هوشمند، خط‌مشی خردمندانه می‌سازد

خط‌مشی خردمندانه

مشارکت مردم را به سرمایه توسعه بدل می‌کند

و شهروند مسئول

توسعه را از یک برنامه اداری

به یک اراده اجتماعی تبدیل می‌سازد.

*۱۵ و ۱۶ مهرماه، می‌تواند برای رفسنجان تنها دو روز در تقویم نباشد*

می‌تواند آغاز گفت‌وگویی تازه برای شهری باشد که آینده‌اش را با دانش، مشارکت، مسئولیت و خرد جمعی خویش می‌سازد.

از فرهنگ و انسان

تا صنعت و آینده

شهر را نمی‌توان تنها اداره کرد، باید آینده آن را خط‌مشی‌گذاری کرد

پیش‌درآمدی بر نشست تخصصی «خط‌مشی‌گذاری در مدیریت شهری ۲۱ شهریور»

دکتر محسن ارسلان، عضو هیئت علمی دانشگاه ولی عصر

در امتداد نشست‌های مسئله‌محور «نخستین کنفرانس ملی حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری»، این‌بار گفت‌وگو به قلب مدیریت شهر می‌رسد: خط‌مشی‌گذاری، جایی که آینده شهر، پیش از اجرا، در کیفیت اندیشیدن و انتخاب‌کردن ساخته می‌شود.

میان «اداره شهر» و «حکمرانی شهر» فاصله‌ای معنادار وجود دارد. اداره شهر بیشتر با مسائل امروز روبه‌روست، اما حکمرانی خردمندانه باید مسئله فردا را پیش از تبدیل‌شدن به بحران امروز تشخیص دهد و برای آن تصمیمی آینده‌نگر بسازد.

در این نگاه، خط‌مشی‌گذاری دیگر صرفاً تصویب بودجه، مقررات و پروژه نیست، بلکه هنر و دانش شناخت مسئله، انتخاب اولویت، خلق ارزش عمومی و سنجش اثر تصمیم بر زندگی شهروندان است.

از همین منظر، شورای اسلامی شهر نیز می‌تواند از جایگاه صرفاً مصوبه‌ محور فراتر رود و به «پارلمان حکمرانی شهری» نزدیک شود، نهادی که صدای جامعه را به سیاست تبدیل کند، آینده را در تصمیم امروز ببیند و از مدیریت شهری نه فقط «اقدام»، بلکه اثر و نتیجه مطالبه کند.

اما مسئله شهر همیشه از مرکز شهر دیده نمی‌شود، بسیاری از واقعیت‌ها در محله آشکار می‌شوند. حکمرانی محله‌محور می‌تواند محله را از دریافت‌کننده خدمات به شریک شناخت مسئله و خلق راه‌حل ارتقا دهد. در همین چارچوب، ایده «شهردار محله» برای رفسنجان شایسته مطالعه به‌عنوان یک پایلوت مدیریتی است، نه برای افزودن ساختاری تازه، بلکه برای کوتاه‌کردن فاصله میان شهروند، مسئله و تصمیم.

و این تحول، پیش از فناوری هوشمند، به سرمایه انسانی هوشمند نیاز دارد، مدیرانی که مسئله را بفهمند، داده را تحلیل کنند، صدای شهروند را بشنوند، بین‌بخشی بیندیشند و سیاست را به نتیجه تبدیل کنند. هوشمندی شهر، پیش از سامانه‌ها، باید در کیفیت انسان‌های تصمیم‌ساز آن متولد شود.

شاید معماری این نگاه را بتوان چنین دید:

محله، مسئله را آشکار کند

داده، آن را دقیق کند

انسان توانمند، آن را تحلیل کند

پارلمان شهری، خط‌مشی بسازد

مدیریت شهری، آن را به اقدام برساند

و شهروند، اثرش را در کیفیت زندگی احساس کند.

نشست تخصصی «خط‌مشی‌گذاری در مدیریت شهری» در ۲۱ شهریور، می‌تواند حلقه‌ای دیگر از بلوغ علمی کنفرانس باشد فرصتی برای گذار از مدیریت روزمره شهر به حکمرانی آینده شهر.

به‌عنوان عضوی از کمیته علمی و اجرایی کنفرانس و از منظر یک معلم مدیریت، باور دارم:

اعتبار یک خط‌مشی به تعداد مصوبات آن نیست

به تغییری است که در زندگی مردم می‌آفریند.

و شاید حکمرانی خردمندانه شهری از همین نقطه آغاز شود:

شهر آینده با تصمیم‌های بیشتر ساخته نمی‌شود

با تصمیم‌های بهتر ساخته می‌شود.