به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شهرداری رفسنجان دکتر میرباقری در نخستین نشست از سلسله نشست های مسئله محور همایش حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری که با موضوع (شکاف ضوابط و مقررات موجود با بومی گرایی، هویت شهری و الزامات اقلیمی) برگزار با تأکید بر ضرورت پیوند میان تجربه مدیران اجرایی و دانش دانشگاهی اظهار کرد: باید تجربه و دانش را در کنار یکدیگر قرار دهیم تا بتوانیم خدمتگزاران بهتری برای مردم باشیم.

وی با اشاره به مباحث مطرح‌شده در این نشست گفت: مطالبی که ارائه شد ترکیبی از تجربه دانشگاهی و جایگاه مدیریتی بود و توانست یک بحث جامع را شکل دهد. ما در سال‌های گذشته بیشتر درگیر مباحث اجرایی بوده‌ایم و شاید از مباحث آکادمیک کمتر استفاده کرده‌ایم؛ در حالی که ترکیب این دو حوزه می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر در مدیریت شهری کمک کند.

میرباقری یکی از مشکلات اساسی مدیریت شهری را نبود مدیریت واحد شهری دانست و افزود: سال‌هاست از این مسئله رنج می‌بریم. گاهی فردی در تهران، که شاید در طول عمر خود حتی یک‌بار هم به رفسنجان یا کرمان نیامده باشد، تصمیمی برای این شهرها می‌گیرد؛ در حالی که یک مدیر یا کارشناس محلی ممکن است سال‌ها در این شهر زندگی کرده و تجربه و شناخت عمیقی از مسائل آن داشته باشد، اما تصمیمات اتخاذشده در مرکز عملاً برای او قابل اجرا نباشد.

وی با اشاره به وضعیت بافت‌های تاریخی شهرها تصریح کرد: یکی از دغدغه‌های اصلی من موضوع بافت تاریخی و سرمایه‌های تاریخی شهرهاست. متأسفانه در بسیاری از موارد، ارزشمندترین بخش‌های تاریخی شهر به ضعیف‌ترین و فرسوده‌ترین نقاط تبدیل شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که گاهی با مشاهده تصاویر هوایی از این مناطق، تشخیص اینکه تصویر مربوط به یک شهر تاریخی در ایران است یا منطقه‌ای جنگ‌زده، دشوار می‌شود.

وی ادامه داد: بخش مهمی از این وضعیت به قوانین و ضوابطی برمی‌گردد که بدون توجه کافی به حیات و ظرفیت واقعی سرمایه‌های تاریخی تدوین شده‌اند. نتیجه این امر، خروج مالکان اصلی از این بافت‌ها و جایگزینی جمعیت‌های جدید و در برخی موارد شکل‌گیری آسیب‌های اجتماعی است.

میرباقری با اشاره به اهمیت توجه به مفهوم اعتدال در حکمرانی گفت: حتی در آموزه‌های دینی نیز بر رعایت مرز و اعتدال تأکید شده است. گاهی ما آن‌قدر در اجرای یک قانون اصرار می‌کنیم که انسان و حیات انسانی را فراموش کرده و مشکلات زیادی برای مردم ایجاد می‌کنیم.

توسعه شهری بدون توجه به منابع آب، آینده شهر را تهدید می‌کند

وی با اشاره به چالش‌های توسعه شهری در کرمان و رفسنجان گفت: امروز یکی از نخستین مشکلات ما مسئله آب است. وقتی منابع آب کافی نداریم، چگونه می‌خواهیم شهر را روزبه‌روز توسعه دهیم؟ در حالی که ساخت‌وساز و طرح‌های مسکن در حال گسترش است، آیا برای تأمین خدمات و منابع مورد نیاز جمعیت آینده شهر برنامه‌ریزی کرده‌ایم؟

میرباقری افزود: در دهه‌های گذشته بخش قابل توجهی از منابع آب زیرزمینی مصرف شده و آثار و پیامدهای آن را در دشت‌ها و محیط پیرامون خود می‌بینیم. با وجود این، همچنان بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌های آبی، به توسعه شهرها ادامه می‌دهیم، بدون آنکه مشخص باشد ۲۰ سال آینده قرار است چه شرایطی برای زندگی مردم ایجاد شود.

وی با انتقاد از نگاه تک‌بعدی به توسعه شهری اظهار کرد: وقتی فقط یک بعد از توسعه را می‌بینیم و «شهرفروشی» به مسابقه‌ای در شهرهای ما تبدیل می‌شود، در واقع شهر را به تدریج از بین می‌بریم. ممکن است حکمرانی داشته باشیم، اما این حکمرانی لزوماً خردمندانه نیست و توسعه نیز الزاماً پایدار نخواهد بود.

نسخه واحد برای همه شهرها قابل اجرا نیست

میرباقری با تأکید بر تفاوت‌های میان شهرهای کشور گفت: میان قوانین و زمینه واقعی شهرها شکاف عمیقی وجود دارد. آیا محور اصلی تصمیمات ما باید صرفاً کالبد شهر باشد یا انسان و تجربه زیست او؟

وی افزود: نسخه‌ای که برای تهران می‌توان پیچید، به هیچ‌وجه نمی‌تواند بدون تغییر برای یک شهر کویری، تاریخی یا ساحلی قابل قبول باشد. شرایط طبیعی، تاریخی، فرهنگی و اجتماعی هر شهر متفاوت است و ضوابط باید متناسب با این تفاوت‌ها تدوین شوند.

وی همچنین بر ضرورت پایان دادن به تصمیم‌گیری‌های جزیره‌ای تأکید کرد و گفت: در شهرها سازمان‌های مختلف هرکدام دستورالعمل خود را از وزارتخانه مربوط دریافت می‌کنند و لزوماً از مدیریت شهری تبعیت ندارند. نتیجه این وضعیت، جزیره‌گرایی و ایجاد مشکلات متعدد در اجرای پروژه‌های شهری است.

میرباقری ادامه داد: بارها اتفاق افتاده که یک معبر برای ماه‌ها به شکل نامناسب باقی مانده، زیرا خدمات آب، برق یا سایر دستگاه‌ها به‌موقع انجام نشده و شهرداری نیز نمی‌تواند وظیفه خود را به‌موقع انجام دهد. در این میان، بیشترین خسارت را مردم متحمل می‌شوند.

عدالت شهری به معنای یکسان‌سازی نیست

وی با اشاره به برخی دوگانه‌های مهم در حکمرانی خردمندانه گفت: باید از کالبدگرایی به سمت انسان‌محوری، از یکسان‌سازی به سمت زمینه‌گرایی و از جزیره‌گرایی به سمت هم‌راستایی حرکت کنیم.

میرباقری تصریح کرد: عدالت به معنای این نیست که همه چیز در همه جا یکسان باشد؛ عدالت یعنی هر چیز در جای مناسب خود قرار بگیرد.

وی با اشاره به تجربه معماری و شهرسازی گذشته گفت: گاهی در برابر معماران قدیم رفسنجان و کرمان احساس کوچکی می‌کنیم؛ آنها با عقل، تدبیر و شناخت شرایط محیطی شهر می‌ساختند و ما امروز با وجود ادعای علم و تجربه، گاهی از آن‌ها عقب‌تر هستیم.

هویت شهری، سرمایه‌ای فراتر از کالبد شهر

میرباقری هویت شهری را حاصل تعامل عوامل ذهنی و ملموس دانست و گفت: حافظه تاریخی مردم، فرهنگ، بوم‌شناسی، کیفیت تعاملات اجتماعی و روح مکان، عناصر شکل‌دهنده هویت شهری هستند.

وی افزود: بوم‌گرایی به معنای تقلید صرف از گذشته نیست؛ باید شرایط امروز، فناوری‌های جدید، مصالح و نیازهای معاصر را در کنار هویت و ویژگی‌های بومی در نظر گرفت.

او درباره برندینگ شهری نیز گفت: برندینگ پایدار بسیار فراتر از تبلیغات است. ارزش برندینگ در احترام به هویت واقعی و غنی هر منطقه و مردم آن است. نمی‌توان با شعار و تبلیغ، هویتی مصنوعی برای یک شهر ایجاد کرد.

پنج شاخص برای ضوابط هوشمند شهری

میرباقری پنج شاخص بنیادین برای تدوین ضوابط هوشمند را برشمرد و گفت: نخست، زمینه‌محوری و توجه همه‌جانبه به تفاوت‌های طبیعی، تاریخی و اجتماعی مناطق مختلف است.

وی افزود: شاخص دوم عملکردمحوری است؛ یعنی باید اثر نهایی اقدامات بر آسایش مردم و بوم‌شناسی شهر سنجیده شود، نه اینکه صرفاً به اعداد و ابعاد پروژه‌ها توجه کنیم.

به گفته وی، قابل بازنگری و انعطاف‌پذیر بودن ضوابط، سومین شاخص است؛ قوانین باید امکان بازبینی و اصلاح داشته باشند.

وی داده‌محوری را چهارمین شاخص عنوان کرد و گفت: نباید مدیریت را صرفاً بر اساس تجربه، برداشت و احساس شخصی انجام دهیم، بلکه باید از داده‌ها برای تحلیل و تصمیم‌گیری استفاده کنیم.

میرباقری در ادامه مشارکت‌پذیری را پنجمین شاخص دانست و اظهار کرد: باید به تجربه مردم احترام بگذاریم و سهم و مشارکت آنها را در اداره و توسعه شهر افزایش دهیم. تجربه نشان داده است هرجا مردم وارد میدان شده‌اند، احتمال موفقیت بسیار بیشتر بوده و هرجا صرفاً با اعمال حاکمیت خواسته‌ایم کاری را پیش ببریم، معمولاً نتیجه مطلوب حاصل نشده است.

پنج گام برای حکمرانی خردمندانه شهری

وی در تشریح مدل پنج‌لایه حکمرانی خردمندانه گفت: گام نخست، شناخت زمینه‌ها و تحلیل شرایط اجتماعی و هویت واقعی شهر است.

وی گام دوم را شناسایی ارزش‌های اصلی شهر دانست و افزود: باید بدانیم گوهر واقعی هر شهر چیست. بسیاری از شهرهای تاریخی جهان به دلیل آثار و سرمایه‌های تاریخی خود شناخته می‌شوند، اما در تصمیم‌گیری‌های ما گاهی این سرمایه‌ها در اولویت‌های پایین قرار می‌گیرند و نتیجه آن، از بین رفتن تدریجی آثار تاریخی در چند دهه گذشته است.

میرباقری ادامه داد: گام سوم، ارزیابی ضوابط و بررسی تطابق قوانین موجود با ظرفیت واقعی زیست‌محیطی و اجتماعی شهر است. گام چهارم، اصلاح و بومی‌سازی و تدوین ضوابط متفاوت و متناسب با پهنه‌های مختلف شهری است و گام پنجم نیز پایش و بازنگری مستمر آیین‌نامه‌ها بر اساس داده‌های جدید و نیازهای واقعی مردم خواهد بود.

ضرورت پیوند دانشگاه و مدیریت اجرایی

وی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر فاصله میان دانشگاه و عرصه اجرا گفت: بسیاری از ما در دانشگاه تحصیل کرده‌ایم، اما زمانی که وارد محیط کار شدیم، دیدیم واقعیت اجرا با دانشگاه تفاوت‌های زیادی دارد. یکی از ضعف‌های دانشگاه این بوده که در برخی حوزه‌ها بیش از اندازه تئوری‌محور بوده است.

میرباقری با اشاره به حوزه مدیریت اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که همیشه از آن رنج می‌بریم، مدیریت است. مدیریت یکی از رشته‌هایی است که در دانشگاه‌ها بسیار آموزش داده می‌شود، اما چند درصد از مدیران کشور واقعاً آموزش مدیریت دیده‌اند؟ بخش قابل توجهی از مدیران بر اساس تجربه، استعداد و توانایی فردی خود سازمان‌ها را اداره می‌کنند.

وی در پایان گفت: امیدواریم در حوزه مدیریت شهری بتوانیم با استفاده از آخرین دستاوردهای علمی جهان و ظرفیت دانشگاه‌ها، شهرهایی بسازیم که بیش از گذشته خردمندانه، انسانی و پایدار باشند.

نخستین همایش علمی حکمرانی خردمندانه توسعه پایدار شهری ،هم افزایی راهبردی برندینگ و‌مدیریت شهری از سوی شهرداری رفسنجان و دانشگاه ولی عصر در مهر ماه سال جاری در رفسنجان برگزار می شود.