به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی شهرداری رفسنجان؛ دکتر محمدرضا حافظ‌نیا اظهار کرد: شهر یک سیستم جغرافیایی زنده و پویاست که از ترکیب پیچیده و متحول زیرساخت‌های طبیعی و انسانی شکل گرفته و به‌عنوان یک زیستگاه متراکم انسانی، همواره بر محیط پیرامون خود اثر می‌گذارد و از آن تأثیر می‌پذیرد.

وی افزود: همه مکان‌ها و سازه‌های جغرافیایی، از مقیاس‌های خرد تا کلان، دارای سیستمی متشکل از انسان‌ها و نهادها، سیستم‌های طبیعی و سیستم‌های انسان‌ساخت هستند و شهر نیز در چارچوب همین اکوسیستم جغرافیایی قابل بررسی است.

استاد جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به مفهوم حکمرانی و مدیریت سیاسی فضا گفت: حکمرانی در فضای شهری به معنای هماهنگ‌کردن، ساماندهی و تنظیم روابط میان عناصر مختلف است و باید با شناخت درست از شرایط و تحولات محیط جغرافیایی انجام شود.

حافظ‌نیا ادامه داد: فضای جغرافیایی و جامعه دائماً در حال تغییر هستند و همین پویایی، نظام سیاسی و حکمرانی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ بنابراین اگر نظام حکمرانی خود را با تحولات فضا و جامعه هماهنگ نکند، زمینه بروز بحران فراهم می‌شود.

وی تصریح کرد: متغیر اصلی، فضا و جامعه است و سیاست و حکمرانی باید متناسب با این تحولات خود را تغییر دهند، اما در بسیاری از کشورها، به‌ویژه کشورهای در حال توسعه، تغییرات نهادی و ساختاری در حوزه سیاست با سرعت و انعطاف لازم انجام نمی‌شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به گروه‌های مختلف اثرگذار بر اداره شهر اظهار کرد: بخشی از نیروهای مؤثر در اداره شهر، نیروهای رسمی و قانونی مانند فرمانداری، شورای اداری شهرستان، شورای شهر، شهرداری و دستگاه قضایی هستند و در کنار آنها، نیروهای غیررسمی نیز از طریق مشارکت یا مداخله در امور شهری اثرگذارند که از جمله آنها می‌توان به نمایندگان مجلس، ائمه جمعه، نهادهای صنفی، احزاب سیاسی و نهادهای مدنی اشاره کرد.

حافظ‌نیا با تأکید بر نقش نیروهای اقتصادی در شکل‌دهی به ساختار شهرها افزود: نیروهای اقتصاد سیاسی نیز نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار و سیمای شهرها دارند و تأثیر آنها بر تحولات فضایی شهرها، به‌ویژه در کشور ما، نباید نادیده گرفته شود.

وی ایجاد تناسب میان تخصص و تجربه بازیگران حکمرانی شهری با شرایط و مقتضیات اکوسیستم جغرافیایی شهر را یکی از الزامات حکمرانی خردمندانه دانست و گفت: بخش قابل توجهی از ناهنجاری‌های موجود در اکوسیستم و فضای شهری به نبود همین تناسب بازمی‌گردد.

استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس با بیان اینکه پویایی شهر، الگوی حکمرانی پویا و منطقی را می‌طلبد، اظهار کرد: نظام حکمرانی و مدیریت شهری باید نسبت به مأموریت ذاتی خود، یعنی خلق و ساماندهی یک زیستگاه دلپذیر، آرامش‌بخش و رضایت‌بخش برای شهروندان، آگاهی، باور و احساس تعهد داشته باشد.

حافظ‌نیا انجام مطالعات علمی درباره سیستم جغرافیایی شهر را از الزامات حکمرانی خردمندانه عنوان کرد و گفت: این مطالعات باید با هدف تولید دانش پایه برای برنامه‌ریزی فنی و توسعه تاب‌آور و تکاملی شهر انجام شود.

وی افزود: یکی از اقدامات ضروری در این مسیر، شناسایی مزیت‌های ساختاری شهر و ایجاد مزیت‌های جدید است؛ به این معنا که علاوه بر شناخت ظرفیت‌های موجود در ساختار شهر، باید فرصت‌های جدیدی برای توسعه فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و گردشگری ایجاد کرد.

این استاد دانشگاه همچنین بر اهمیت گردش سرمایه در فضای شهری تأکید کرد و گفت: سرمایه‌های در دسترس، فضای سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌های اقتصادی باید در خدمت تقویت جریان اقتصادی شهر قرار گیرد. اگر سرمایه در یک فضای جغرافیایی به جریان نیفتد، آن فضا به‌تدریج ضعیف می‌شود؛ در مقابل، جریان سرمایه می‌تواند یک شهر را به کانون جاذبه جمعیت، فعالیت و سرمایه تبدیل کند.

حافظ‌نیا با اشاره به ضرورت تدوین چشم‌انداز و برنامه راهبردی برای شهرها گفت: شهر به یک سند بالادستی و برنامه‌ای بلندمدت نیاز دارد که مسیر توسعه آن را برای سال‌های آینده مشخص کند و برنامه‌ریزی شهری، طراحی شهری و سایر برنامه‌های اجرایی باید در چارچوب چنین سندی انجام شوند.

وی همچنین بر بازآرایی نظام حکمرانی و مدیریت سیاسی فضای شهری تأکید کرد و افزود: مطالعات پایه باید پیش از برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای انجام شود و متخصصان حوزه‌های مختلف، زیر نظر یک شورای راهبردی، ابعاد مختلف شهر را بررسی کنند تا برنامه‌های توسعه‌ای بر پایه شناخت دقیق و واقعی از ظرفیت‌ها و محدودیت‌های شهر تدوین شود.

استاد جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک دانشگاه تربیت مدرس در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مفهوم «توسعه پایدار» گفت: در ادبیات رایج، مفهوم پایداری به‌تنهایی تمام آنچه باید درباره ظرفیت تحمل یک شهر در برابر فشارهای توسعه‌ای مورد توجه قرار گیرد را بیان نمی‌کند و مفاهیمی مانند تاب‌آوری و تحمل‌پذیری نیز باید مورد توجه قرار گیرند.

حافظ‌نیا خاطرنشان کرد: باید به اکوسیستم شهری به اندازه‌ای بار توسعه وارد شود که توان تحمل آن را داشته باشد و دچار فروپاشی یا ایجاد ناهنجاری نشود؛ چراکه آسیب به هر یک از حلقه‌های اکوسیستم می‌تواند کل سیستم را با بحران مواجه کند.

وی در پایان تأکید کرد: حکمرانی خردمندانه شهری زمانی محقق می‌شود که میان پویایی‌های شهر، ظرفیت‌های اکوسیستم جغرافیایی، تخصص و تجربه بازیگران و سیاست‌های مدیریت شهری، تناسب و تعادل برقرار شود.